18 و 19 دی 1404 بود

 

دهمین ماه از سال هجری شمسی - دی ماه

دهمین ماه سال  – دی ماه

1 دی - روز میلاد خورشید؛ جشن خرم روز، نخستین جشن دیگان
1 دی ماه 1402 – ناصر طهماسب دوبلور، بازیگر و نویسنده، درگذشت.
*
2 دی ماه 1311 -  دبیرستان فیروز بهرام یکی از اولین دبیرستانهای شهر تهران گشایش یافت.
2 دی ماه 1300 – تولد ستاره فرمانفرمائیان بنیان گذار مدرسه عالی مددکاری اجتماعی تهران- نخستین دانشجوی ایرانی دانشگاه کالیفرنیای جنوبی – نویسنده کتاب« دختری از ایران». او 3 خرداد 1391 درگذشت.
*
3 دی ماه  1397 – درگذشتِ محمود هاشمی شاهرودی – سیاستمدار ایرانی زادۀ عراق، مرجع تقلید شیعیان، سومین رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، پنجمین رئیس قوۀ قصائیه
3 دی ماه 1398 – درگذشتِ  نورعلی تابنده ملقب به مجذوب علی شاه  او قطب سلسله سلطان علی شاهی گناباد بود. در کابینه دولت موقت، معاون وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مدیر سازمان حج و زیارت و معاون دادگستری بود. او از دراویش گنابادی بود.
3 دی ماه 1403 – درگذشتِ ژاله علو ( شوکت علو ) بازیگر، دوبلور و گوینده ایرانی. برگزیده چهره های ماندگار
 *
4 دی ماه – روزبزرگداشت رودکی
4 دی 1310 – تولدِ احمد اعطا با نام ادبی احمد محمود – نویسنده معاصر ایرانی و پیرو مکتب رئالیسم اجتماعی بود. او در اهواز به دنیا آمد. در تاریخ دوازدهم مهرماه 1381 در تهران درگذشت. مهمترین رمان او « همسایه ها» نام دارد.
4 دی – جشن کریسمس
*

۵ دی ماه 1382– زلزلۀ بم – سومین زلزله پر تلفات تاریخ ایران. بیشتر از 50 هزار تا 70 هزار کشته برجای گذاشت.

۵ دی-  زردشت یا زرتشت یا آشوزرتشت پیامبر باستانِ ایران درسن 77 سالگی کشته شد.
۵ دی 1386 – درگذشتِ اکبر رادی – نمایشنامه نویس و داستان نویس معاصر ایرانی است. او دهم مهرماه 1318 در شهر رشت به دنیا آمد.   
۵ دی 1317–  تولدِ بهرام بیضائی – نمایشنامه نویس، نویسنده، فیلمساز و کارگردان، پژوهشگر ایرانی. او 5 دی 1404 در کالیفرنیا درگذشت.
۵ دی 1305 – تولدِ  علی جوان – فیزیکدان و مخترع ایرانی، او در شهر تبریز به دنیا آمد. او در دسامبر 1960 نخستین لیزر گازی جهان را اختراع کرد. این گاز ترکیبی از گاز هلیوم و نئون بود. او در 22 شهریور سال 1395 در سن 92 سالگی درگذشت. وی ساکن ایالات متحدۀ امریکا بود.
5 دی ماه 1297 – حیدر لطیفیان در نبرد رباط کریم بر علیه روس ها، کشته شد.   
*
۶ دی ماه – بابک فرزاد – از نخستین مدال آوران ایرانی در المپیاد جهانی کامپیوتربود. او در سال 1995 مدال برنز المپیاد در کشور هلند را کسب کرد. او همدوره مریم میرزاخانی و رضا صادقی بود. بابک فرزاد در فروردین 1358 در اصفهان به دنیا آمد. در تاریخ 6 دی ماه سال 1397 در اثر ابتلا به بیماری سرطان درکشور کانادا گذشت.
6 دی ماه 1360 – ژینوس نعمت محمودی  در سال 1308 در تهران به دنیا آمد. او بنیانگذار هواشناسی در ایران و تهیه کننده اطلس جغرافیای ایران و مدرس دانشگاه بود. نخستین پژوهشگری است که در ایران پیشنهاد هایی برای بهره گیری از انرژی خورشیدی داده است. او 6 دی ماه سال 1360 به اتهام جاسوسی تیرباران شد.
*
7 دی ماه - سال 1396 مردم تظاهرات اعتراضی خود بر علیه گرانی را شروع کردند.
*

8 دی ماه 1395- درگذشتِ دنیا فنی زاده – عروسک گردان کلاه قرمزی در بیست و ششم ابان ماه سال 1346 به دنیا آمد.
8 دی 1313- تولدِ فروغ فرخزاد ( فروغ الزمان فرخ زاد ) شاعر معاصر ایران در تهران، خواهر فریدون و پوران فرخزاد.  در بیست و چهارم بهمن ماه 1345 در اثر تصادف درگذشت.
8 دی  - روز بزرگداشت یعقوب لیث صفاری (رادمان پورماهک) نخستین پادشاه ایرانی پس از اسلام 
8 دی 1403 – درگذشتِ منصور یاقوتی، داستان نویس، شاعر، منتقد ایرانی . او 5 اسفند 1327 به دنیا آمد.
*
9 دی 1356- قیام خونین قم  
9 دی 1396 – درگذشتِ پوران فرخزاد، شاعر، نویسنده، مترجم، منتقد ادبی، پژوهشگر و روزنامه نگار بود. او خواهر فروغ فرخزاد بود. او چهاردهم بهمن 1310 در تهران به دنیا آمد.
9 دی 1290 هجری خورشیدی- اعدام میهن‌پرستان آذری در تبریز توسط قوای اشغالگر روس
*
11 دی 1398 – درگذشتِ شهلا ریاحی – هنرپیشه و اولین کارگردان زن ایرانی بود. او در سن 93 سالگی به علت کهولت سن در خانه سالمندان درگذشت. او متولد 17 بهمن 1305 بود.
*
12 دی 1394 – درگذشتِ هما ناطق در فرانسه، او نویسنده، پژوهشگر و استاد دانشگاه تهران و دانشگاه سوربن در پاریس بود. او تحقیقات فراوانی در زمینه تاریخ مشروطیت و دوران قاجار انجام داده بود. او متولد۱۳۱۳ در ارومیه بود.
12 دی 1399 – درگذشتِ محمّد تقی مصباح یزدی 11 بهمن 1313 به دنیا آمد. او فقیه شیعه و طرفدار رهبری و ولایت فقیه بود و اطاعت از خامنه ای را اطاعت از خدا و اطاعت نکردن از او را شرک می دانست.
*
13دی 1338- درگذشتِ نیمایوشیج . او متولد ۲۱ آبان ۱۲۷۶ در دهکده یوش در استان مازندران بود. شاعر و بنیانگذار شعر نو فارسی است.
13دی 1398– کشته شدن قاسم سلیمانی – سردار و فرمانده سپاه پاسداران. او به فرمانده سایه معروف بود. او اثر حمله پهپادهای امریکا به همراه ابوالمهدی المهندس وهشت نفر دیگر در نزدیکیفرودگاه بین المللی بغداد کشته شد. او متولد 20 اسفند ماه 1335 قنات ملک در استان کرمان بود.
13 دی ماه 1402 – در چهارمین سالگرد کشته شدن قاسم سلیمانی، در شهر کرمان بمبی منفجر و موجب کشته شدن بیش از صد نفر غیرنظامی شد.
*
14 دی 1318-  تولدِ حسین محی‌الدین الهی قمشه‌ای،عارف، حکیم، فیلسوف، مفسر قرآـن، مولوی شناس، ادیب، متکلم، شاعر، سخنران، مترجم، نویسنده معاصر ایرانی
14 دی ماه 1323 – تولد سیما بینا – نوازنده، نقاش، پژوهشگر، آهنگساز، خواننده آوازها و ترانه های محلی ایران است. او متولد خوسف از استان خراسان جنوبی است.
*
15 -  به مهر روز، سومین جشن دیگان
15 دی 1284 – تولدِ آیت‌الله سید محمّدکاظم حسینی شریعتمداری در شهر تبریز -  او مرجع تقلید شیعه و حامی حزب جمهوری اسلامی و مخالف ولایت فقیه بود. جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، او را از مرجعیت خلع و در خانه اش حبس نمود . آیت‌الله تا پایان عمر در حبس خانگی به سر برد. او چهراده فروردین1365 درتهران درگذشت.
15 دی 1315 – تولدِ بهرام صادقی در نجف آباد، نویسنده معاصر ایرانی بود. از نوشته های او ( سنگر – قمقمه های خالی – ماکوت ) او ۱۲ آذر ۱۳۶۳ در تهران درگذشت.
*
16 دی‌ماه 1396-  نفتکش "سانچی" در اثر برخورد با یک کشتی باری چینی دچار حریق شد. روز دوشنبه (25 دی/۱۵ ژانویه) به یاد قربانیان نفتکش سانچی  عزای عمومی اعلام شد. این نفتکش 32 سرنشین داشت که 30 نفر آنها ایرانی و دو نفر دیگر بنگلادشی بودند. نفتکش حاوی حدود 136 هزار تن فراورده‌های نفتی (این فراورده‌ها معیاناتی بودند که از حدود یک میلیون بشکه نفت خام تهیه شده بودند) به ارزش 60 میلیون دلار بود. 
16 دی 1365 – درگذشتِ حمید عاملی  در تهران . او گوینده برنامه های رادیو از قبیل: کار و کارگر – راه شب – یک شب از هزار و یک شب  - قصه های یک روز تعطیل – قصه ظهر جمعه ، بود.در سال 1358 از کار برکنار شد. او پیش کسوت اهل قلم و قصه گو بود. او در 16 دی ماه 1386 در تهران بر اثر بیماری سرطان درگذشت.
*
17 دی 1346- درگذشتِ غلامرضا تختی ( جهان پهلوان )در تهران. او در تاریخ پنجم شهریور1309 درتهران به دنیا آمد.  کشتی گیر ایرانی وعضو جبهه ملی ایران بود. 

17 دی 1325 – تولدِ محمّدرضا لطفی در گرگان. ردیف دان، موسیقی دان، آهنگساز و نوازنده برجسته تار و سه تار بود. او ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۳ در تهران درگذشت.
17 دی 216 هجری خورشیدی – اعدامِ  بابک خرمدین رهبر اصلی مبارزان ایرانی بر علیه خلافت عباسی و رهبر جنبش خرمدینان بود. به دستور معتصم خلیفه عباسی به طرزی بی رحمانه اعدام شد.
17 دی 1397– درگذشتِ خسرو هرندی – قهرمان شطرنج ایران و اولین استاد بین المللی شطرنج ایران در تاریخ بیستم شهریور 1329 به دنیا آمد.
17 دی ماه 1397 – درگذشتِ بیژن سمندر- شاعر به گویش شیرازی و ترانه سرا و نوارنده در امریکا. او در سال 1321 در شیراز به دنیا آمد.
17 دی 1314– قانون کشف حجاب به فرمان رضاشاه پهلوی، تصویب و استفاده از چادر و روسری برای زنان  ممنوع شد.  
17 دل 1282 – تولدِ  نورالهدی منگنه ( منیرالسلطنه) در تهران. روزنامه نگار، آموزگار، فعال حقوق زنان، او سوادآموزی بزرگسالان را ایجاد کرد.عضو هئیت مدیره کانون بانوان بود.مجله بی بی را انتشار داد.
*
18 دی -  پرواز شماره 752 هواپیمایی بین المللی اکرائین در تاریخ 18 دی 1398 ( 8 ژانویه 2020) از مبدا تهران به کیف، مورد شلیک پدافند هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار گرفت و سقوط کرد و همه ( 176 نفر ) مسافران و خدمه جان باختند.
18 دی 1400 – درگذشتِ بکتاش آبتین با نام شناسنامه ای مهدی کاظمی – در سال 1353 در شهر ری به دنیا آمد. او نویسنده، شاعر، فعال سیاسی و فیلمساز و یکی از دبیران کانون نویسندگان ایران بود.در 5 مهر ماه 1399 به اتهام اقدام علیه جمهوری اسلامی دستگیر و زندانی شد. 18 دی ماه 1400 به علت بیماری کرونا در زندان درگذشت.
*
18 و 19 دی 1404 - قتل عام تظاهرکنندگان ایران، توسط مامورین حکومت جمهوری اسلامی ایران
*
19 دی 1395 – درگذشتِ اکبر هاشمی رفسنجانی ( اکبر هاشمی بَهرَمانی )  در تهران، روحانی، سیاستمدار و مفسر قرآن و یکی ازبانفوذترین فرد در جمهوری اسلامی ایران بود. او ۳ شهریور ۱۳۱۳ در رفسنجان به دنیا آمد.
19 دی - قیام خونین قم 1356
*
20 دی ماه 1230–  کشته شدنِ میرزا تقی خان امیرکبیر در حمام فین کاشان، به دستور ناصرالدین شاه قاجار، وزیر ناصرالدین شاه قاجار و همسر عزت الدوله خواهر شاه بود. او در سال ۱۱۸۶ در هزاوه اراک به دنیا آمد.
*
21 دی 1388– درگذشتِ سیمین آقارضی نوازنده ای با استعداد شگرف، ساز قانون، ایرانی بود. او متولد آذر ۱۳۱۷ در تهران بود. 
21 دی 1372 – تولدِ علی رضا زمانی در تهران. جانورشناس ایرانی و پژوهشگر در زمینه آرایه شناسی عنکبوت هاست. او در اضافه شدن بیش از ۱۸۰ گونه به سیاههٔ عنکبوتهای ایران همکاری داشته و تعدادی گونهٔ ناشناخته برای علم را توصیف کرده است.
*
22 دی‌ 1284 - تولدِعیسی بهادری  در روستای آقچه کهریز واقع در بخش بزچلو (شهرستان کمیجان فعلی)  طراح، نگارگر، نقاش و یکی از بزرگترین احیاکنندگان هنرهای سنتی ایران در دوره معاصر است. او در 21 آبان 1365 در پاریس درگذشت.
22 دی1286 - پروفسور محسن هشترودی در تبریز به دنیا آمد. او ریاضی دان و شاعر و اندیشمند ایرانی بود. پرفسور هشترودی در 13 شهریور 1355 در تهران درگذشت.  
*
23 دی- دی به دین روز، چهارمین جشن دیگان  
23 دی 1270 – تولد محمّد علی جمالزاده  در اصفهان – نویسنده و مترجم معاصر ایرانی بود. او 17 آبان 1376 در شهر ژنو درگذشت.
23 دی 1309– درگذشتِ ایرج گرگین روزنامه نگار و از مدیران پیشین تلویزیون ملی ایران بود. صدائی مخملین داشت.  او 15 بهمن 1313 در اصفهان به دنیا آمد.  
*
24 دی 1314- تولدِ غلامحسین ساعدی در تبریز همچنین معروف با نام مستعارِ گوهرِ مراد، نویسنده و پزشک ایرانی بود. او  ۲ آذر ۱۳۶۴در پاریس درگذشت.
 14دی 1396 – درگذشتِ امید نوشین در انگلستان. کارگردان و نویسنده ایرانی تبار انگلیسی که اولین فیلم مستقل او به نام « آخرین مسافر» مورد توجه منتقدان قرار گرفت. پدر او هوشیار نوشین، استاد بازنشسته رسته مهندسی بود. او متولد ۱۹۷۴در گیلدفورد انگلستان است.
24 دی1397 – هواپیمای بوئینگ 707 باری ارتش جمهوری اسلامی ایران که از بیشکک عازم فرودگاه پیام کرج بود، سقوط کرد و 15 نفر خدمه اش کشته شدند.  
*
25 دی ماه 1403 – خودکشی سید ابراهیم نبوی – فعال سیاسی، ظنز نویس و نویسنده ایرانی.
*
26 دی ماه سال 1357 -  محمدرضا شاه پهلوی دوّمین و آخرین شاه سلسلۀ پهلوی از ایران رفت.
26 دی 1397 – درگذشتِ حسین محب اهری - در سال 1330 در تهران به دنیا آمد. او هنرپیشه، بازیگر تئاتر و تلویزیون و از چهره های تلویزیونی دهه شصتِ کودکان و نوجوانان بود. ( مبصر چهار ساله کلاس )    
*
27 دی - اجرای توافق نامه‌ی برجام و پایان تحریم‌ها علیه ایران – 16 ژانویه 2016
*
28 دی 1327 – تولد سید جلال الدین کزازی- شاعر، نویسنده، مترجم، شاهنامه پژوه و از چهه های ماندگار ادب ایران
*
29 دی 1403 – ترور علی زارینی، روحانی و قاضی ایرانی و رئیس شعبه 41 دیوان عالی کشور و دادستان انقلاب بود.
29 دی 1403 – ترور محمّد مقیسه با نام مستعار ناصریان. روحانی و قاضی ایرانی، رئیس شعبه و دادرس دیوان عالی کشور . او در پی تیراندازی در کاخ دادگستری تهران کشته شد. قاتل او قبل از دستگیری خودکشی کرد.
*
30 دی 1373– درگذشتِ  مهدی بازرگان در زوریخ وی سیاستمدار، عضو جبه ملی ایران و موسس نهضت آزادی ایران بود. او همچنین استاد دانشگاه و پژوهشگر قرآن و نخستین نخست وزیر بعد از انقلاب اسلامی بود. او در قبرستان بیات نزدیک حضرت معصومه به خاک سپرده شد. در سال 1286 در تهران به دنیا آمد.
30 دی  1395 – ساختمان پلاسکو فرو ریخت. ماموران آتش نشانی که برای کمک داخل ساختمان رفته بودند گرفتار آتش شدند.
30 دی 1368– درگذشتِ معصومه ده ده بالا معروف به هایده  در سانفرانسیسکو، کالیفرنیا. خواننده سرشناس ایرانی در موسیقی سنتی و پاپ بود. صدای او کنترآکتیو بود.او متولد ۲۱ فروردین ۱۳۲۱  تهران بود.
*

علی جوان

علی جوان
متولد 5 دی ماه 1305 فیزیکدان و مخترع ایرانی بود. او نخستین لیزر گازی هلیوم - نئون را اختراع کرد.
استاد دانشگاه ام آی تی و ساکن ایلات متحده امریکا بود.
علی جوان 22 شهریوار 1395 در لس آنجلس، امریکا درگذشت.